Mantelzorg en vrijwillige inzet hebben een aantal overeenkomsten, maar zijn duidelijk niet hetzelfde. Daarom behandelen we beide onderwerpen wel samen in de kennisbank, maar worden ze hier apart uitgelicht.

Mantelzorg
Mantelzorgers zijn mensen die een partner, familielid, vriend, kennis of buur meer dan gebruikelijke zorg verlenen. Zij helpen bijvoorbeeld in de huishouding of nemen een deel van de lichamelijke verzorging van een zieke op zich.

In Nederland waren er in 2008 3.5 miljoen mantelzorgers. Hiervan verleende er 2.6 miljoen meer dan acht uur per week en/of meer dan drie maanden lang mantelzorg. Van deze groep was 60 procent vrouw en bijna de helft tussen de 45 en 65 jaar oud. Het aandeel oudere mantelzorgers (65+) ligt op 20 procent.

Mantelzorg is iets dat ongevraagd op je pad komt, en kan daardoor een zware belasting vormen voor de mantelzorger. In 2008 voelden ruim 450.000 mantelzorgers van 18 jaar en ouder zich ernstig overbelast. Respijtzorg kan een mantelzorger ontlasten. Respijtzorg is de tijdelijke zorg voor een zorgbehoevende door een vrijwilliger of professional.

Daarnaast daagt steeds meer het besef dat werknemers een belangrijke rol hebben bij het ondersteunen van mantelzorgers. Eén op elke acht werknemers is mantelzorger. Zaken als kortdurend zorgverlof en flexibel werken en flexibel roosteren kunnen een (werkende) mantelzorger ontlasten.

De verwachting is dat het aantal mantelzorgers in de toekomst alleen maar toeneemt. Enerzijds door de vergrijzing, anderzijds door de toenemende druk op de professionele zorg waardoor een steeds groter beroep op de mensen zelf wordt gedaan.

Het onderwerp mantelzorg is voor veel verschillende partijen belangrijk. Naast de zorgbehoevenden en hun mantelzorgers zelf, zijn er vrijwilligersorganisaties, gemeenten, huisartsen, zorginstellingen, werkgevers en vakbonden die te maken hebben met mantelzorgers. Veel gemeenten hebben daarnaast een contactpunt mantelzorg, vanuit waar ondersteuning georganiseerd wordt. Op landelijk niveau is er Mezzo, de belangenbehartiger voor mantelzorgers.

Vrijwilligerswerk is belangrijk en onmisbaar. Het is een waardevol onderdeel van de samenleving. Vrijwilligerswerk draagt op twee manieren bij aan participatie: enerzijds is vrijwilligerswerk zelf participatie, anderzijds dragen vrijwilligers bij aan participatie van anderen door ondersteuning te bieden aan bijvoorbeeld mensen met een beperking of aan mantelzorgers. Vrijwilligerswerk kan ook helpen bij het ontlasten van mantelzorgers, door af en toe de zorg over te nemen.

Wat speelt er in Drenthe?
In Drenthe zijn 101.000 mantelzorgers, wat neerkomt op 26.5 procent van de totale bevolking. Van deze groep is 63 procent vrouw. In totaal zijn er 27.000 mensen die intensieve mantelzorg verlenen (meer dan 8 uur per dag en langer dan 3 maanden). Dit is ongeveer zeven procent van de Drentse bevolking.



Elke gemeente heeft een of meerdere Contactpunten Mantelzorg (CPM). De CPM’s zijn ervoor om mantelzorgers te ondersteunen en ze onderling met elkaar in contact te brengen. De ondersteuning bestaat onder andere uit het leveren van informatie en advies en het organiseren van lotgenoten- en themabijeenkomsten. De CPM’s zijn georganiseerd in een overkoepelende organisatie, het Drents Platform Mantelzorg (DPM). Het DPM en de CPM’s worden ondersteund door STAMM CMO.

Vrijwillige inzet
Vrijwillige inzet, ook wel vrijwilligerswerk genoemd, is werk dat in enig georganiseerd verband, onverplicht en onbetaald wordt verricht ten behoeve van anderen of de samenleving.

Vrijwilligerswerk is belangrijk en onmisbaar. Het is een waardevol onderdeel van de samenleving.  Vrijwilligerswerk draagt op twee manieren bij aan participatie: enerzijds is vrijwilligerswerk zelf participatie, anderzijds dragen vrijwilligers bij aan participatie van anderen door ondersteuning te bieden aan bijvoorbeeld mensen met een beperking of aan mantelzorgers. Vrijwilligerswerk kan ook helpen bij het ontlasten van mantelzorgers, door af en toe de zorg over te nemen.

Het veld van vrijwillige inzet is breed. Dankzij de grote diversiteit in activiteiten en het grote aantal onderzoeken is het niet makkelijk een compleet overzicht van dit veld te verkrijgen. De trends zijn de volgende:
-    Per hoofd van de bevolking werd in 2005 per week 2,1 uur besteed aan
     hulp en vrijwilligerswerk ten behoeve van familie, verenigingen en
     vrijwilligersorganisaties.
-    Het aandeel van de bevolking dat aangeeft zelf iets te doen aan dit soort
     activiteiten blijft constant.
-    deelname aan vrijwillige inzet is sinds 2000 stabiel. Wel neemt de
     intensiteit van het vrijwilligerswerk per week af.
-    Binnen organisaties is steeds meer dynamiek te zien. Vrijwilligerswerk
     heeft een meer ‘episodisch karakter’ gekregen. Hierdoor moeten
     organisaties vaker nieuwe mensen inwerken en afscheid nemen van
     vertrekkende vrijwilligers. Ook wisselt de deelname aan vrijwilligerswerk
     per sector.

In Drenthe doet 44 procent van de bevolking (van 18 jaar en ouder) aan vrijwilligerswerk. Bijna al het vrijwilligerswerk (92 procent) vindt in georganiseerd verband plaats. De 65-plussers doen het vaakst vrijwilligerswerk: 52 procent van deze groep. Op het platteland doen meer mensen vrijwilligerswerk (48 procent) dan in de vijf Drentse steden (39%).

Kennis- en expertisenetwerk vrijwilligerswerk is een netwerk van meer dan dertig organisaties die zich bezighouden met vrijwilligers en vrijwilligerswerk. Het netwerk houdt zich bezig met de ontwikkeling en de kwaliteit van het vrijwilligerswerk, geeft voorlichting en informatie, zorgt voor uitwisseling van kennis en ervaringen en profileert vrijwilligerswerk.

Het is belangrijk dat gemeenten vrijwilligerswerkbeleid formuleren. Een voorwaarde vanuit de Wmo is dat de spelers uit het lokale vrijwilligersveld hierbij interactief betrokken worden. Een gemeente kan aangeven hoe ze vrijwilligerswerk wil ondersteunen. Elke Drentse gemeente kent een steunpunt vrijwilligerswerk, die organisaties en vrijwilligers ondersteunt in hun werkzaamheden. Bemiddeling, promotie en waardering, belangenbehartiging, informeren en adviseren, deskundigheidsbevordering en ontwikkeling behoren tot hun takenpakket.  Zicht op het vrijwilligersveld in uw gemeente is noodzakelijk. Het vrijwilligersveld ziet er in elke gemeente anders uit en is vaak omvangrijker dan gedacht.

Met de omschrijving van de basisfuncties vrijwilligerswerk kunnen gemeenten het vrijwilligerswerk ondersteunen zoals nodig is. Deze basisfuncties zijn: 
•    Vertalen maatschappelijke ontwikkelingen
•    Verbinden en makelen
•    Versterken
•    Verbreiden
•    Verankeren

Alhoewel mantelzorg en vrijwillige inzet nauw samenhangen, zijn ze niet hetzelfde. Voor mantelzorg kiezen mensen niet, door de persoonlijke relatie is het iets dat op je pad komt. Vrijwillige inzet is daarentegen wel een vrije keuze.