Betrokkenheid van ouders doet ertoe voor de schoolse ontwikkeling van hun kind(eren). Dit inzicht wordt breed gedeeld door wetenschappers, leraren, ouders, politiek en samenleving. Ouderbetrokkenheid blijkt volgens verschillende onderzoeken zowel direct, als indirect, als meer op lange termijn de schoolse ontwikkeling van kinderen positief te beïnvloeden.

Over de precieze aard van deze relatie zijn echter niet zonder meer eenduidige conclusies te trekken, omdat soorten ouderbetrokkenheid en de mate van ouderbetrokkenheid vaak erg verschillen en de betrokkenheid van ouders bij het leren van hun kinderen onder verschillende condities plaatsvindt. Zo blijkt dat als ouders hun kind(eren) thuis helpen met het schoolwerk, dit niet zonder meer een positief resultaat heeft, omdat het kan leiden tot te veel druk op kinderen om goed te presteren. Het kan ook zijn dat ouders niet goed in staat zijn om ‘leermomenten’ te herkennen en te benutten tijdens de contacten met hun kinderen, zeker als ze zelf weinig leerervaring hebben. Opvallend is het positieve verband tussen ouderbetrokkenheid en taalprestaties van kinderen, vooral voor verbale vaardigheden en lezen. Terwijl bij de rekenprestaties op school een negatief effect wordt gevonden, als de ouders zich thuis intensief met het rekenhuiswerk bemoeien.

Onder ouderbetrokkenheid wordt de betrokkenheid van ouders verstaan bij de opvoeding en het onderwijs van hun eigen kind, thuis en op school. In samenhang met de begrippen ouderbetrokkenheid en ouderparticipatie raakt het begrip ‘educatief partnerschap’ de laatste jaren steeds meer in zwang. Het verwijst naar de opvatting dat opvoeding en onderwijs een gezamenlijke verantwoordelijkheid van ouders en school zijn, in plaats van dat de school verantwoordelijk is voor het onderwijs en ouders voor de opvoeding. Educatief partnerschap in de zin van het samen optrekken van ouders en leraren/de school blijkt een gunstig effect te hebben op zowel de cognitieve ontwikkeling, de schoolprestaties als het sociaal functioneren van kinderen. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat ouders onzeker zijn over hun rol aangaande het schoolleren van hun kinderen, zowel thuis als op school. De betrokkenheid van ouders wordt beïnvloed door allerlei factoren. De eigen overtuigingen over de rol als ouder, maar ook opvattingen over de eigen tijd, energie, kennis en vaardigheid spelen een rol. Daarnaast is de mate waarin ouders ervaren dat zij door de school, de leraar en het eigen kind worden uitgenodigd om betrokken te zijn van invloed.

De strategieën die ouders hanteren bepalen het succes van hun betrokkenheid bij de schoolse ontwikkeling van hun kinderen. Zo blijkt bijvoorbeeld dat ouders van kinderen die op school hoog presteren, significant meer specifieke strategieën hanteren bij het helpen van hun kinderen met het schoolwerk, dan ouders van laagpresterende kinderen. De groep ouders van hoogpresteerders bleek ook op eigen initiatief (veelal uit strategische overwegingen) meer betrokken te zijn bij de school en had meer contacten met leraren, dan de ouders van laagpresteerders. Behalve de strategie zijn ook de frequentie en intensiteit van de betrokkenheid van invloed. Het trainen van ouders in ondersteuningsactiviteiten rondom het huiswerk blijkt succesvol met het oog op de schoolprestaties van hun kinderen. Voor het succes van ouder-betrokkenheid is dan ook een belangrijke rol weggelegd voor de leraren en de school, al blijkt uit de (onderzoeks)literatuur niet altijd even goed wat scholen en leraren precies kunnen doen om ouderbetrokkenheid te bevorderen en welke vormen van betrokkenheid het meest effectief zijn, met het oog op de ontwikkeling en prestaties van kinderen. Duidelijk is wel dat naarmate leraren vaker ouders benaderen, ouders vaker geneigd zijn om ook te investeren in het school(se) leven van hun kinderen, ongeacht de klas waarin de kinderen zitten en ongeacht de sociaal-economische achtergrond van de ouders. De opvattingen van leraren over hun eigen rol en die van ouders spelen hierbij een belangrijke rol, evenals (structuur)kenmerken van de schoolorganisatie. Leraren kunnen ouders doelgericht over het huiswerk adviseren en instructies meegeven. Een andere vorm die scholen ter beschikking staat om contact te leggen en informatie-uitwisseling tot stand te brengen met ouders is het huisbezoek.

Behalve op leraarniveau, zijn er ook op schoolniveau kenmerken te noemen, die de betrokkenheid van ouders bij het leren van hun kinderen gunstig beïnvloeden, zoals bijvoorbeeld het schoolklimaat in zijn algemeenheid. Een uitnodigende, open houding van de school en een planmatige aanpak in deze versterken de betrokkenheid van ouders, zowel de betrokkenheid bij de school als die bij het leren in de situatie thuis. Het sleutelwoord is steeds ‘communicatie’.

Meer informatie:
Ouder en school: meer samen doen
Rapport Kenniscentrum Onderwijs en Opvoeding

Meer informatie:
Greetje Kolk
gkolk@stamm.nl